Чишмә районындағы Тура-хан кәшәнәһе янында Туктамыш тигән серле исемле шишмә бар

Ерле халыҡтың раҫлауы буйынса, был атама XIV быуатта бында туҡтап киткән Турахан ырыуынан булған Туктамыш-бай менән бәйле. Шишмә шул ваҡыттан алып уның исемен йөрөтә.

Тарих фәндәре докторы Булат Аҙнабаев фекеренсә, был легенда Алтын Урҙа ханы Тохтамыш менән бәйле булыуы мөмкин. 1391 йылда Кондурча йылғаһында еңелеүгә дусар булғандан һуң Тохтамыш ҡаса. Уның юлы тап ошо ерҙәр аша үткән. Бөтә Башҡортостан тиерлек уның яғында һуғышҡан, һәм хәҙер яугирҙар еңеү яулаған Тимурҙың үс алыуынан ҡасып, көнсығышҡа сигенергә мәжбүр булған. Улар хәҙерге Чишмә районы далалары аша барған, һәм аттарын һыуларға, яраларын бәйләргә тап ошо шишмә янында туҡталыуы бик мөмкин. Бәлки, хандың үҙе лә, Силәбегә табан юл алғанда, бында булғандыр, унда уға һуңғы терәк табыуы яҙылған.

«Туктамыш – башҡорттар өсөн бик һирәк исем. Халыҡ унан легендалар сығарлыҡ башҡа билдәле бай булмағандыр», – тип фекер йөрөтә профессор Аҙнабаев.

Ә бына ер үҙе лә хандарҙы һәм һуғыштарҙы ғына түгел, ә башҡа нәмәләрҙе лә хәтерләй. Был киңлектәр Суби-Минск башҡорттарының вотчинаһы булған, 1736 йылда уларҙы ҡаҙнаға алғанға тиклем. Аҙаҡ бында мишәрҙәр урынлашҡан, улар Үрге Терме ауылын нигеҙләгән. 1906 йылда ауылда инде өс мәсет, училище һәм тирмән булған – тормош үҙ юлынан барған, ә легендар шишмә ер аҫтынан ағып сығыуын дауам иткән.

Бөгөн уның һыуҙары, шул уҡ һалҡын, ауылға табан ағып, быуаға йыйыла. Ерле балыҡсылар был урынды ҡарабалыҡ һәм карп тотоу өсөн баһалай, ә һыу инеүселәр унан ситтә йөрөй – һыуы бик боҙло.