Тура-хан һәм Хөсәйен-бәк мавзолейҙарындағы биоповреждениеларҙы өйрәнеү тураһында

2023 йылдың йәйендә мавзолейҙарҙағы биоповреждениеларҙы өйрәнеү проекты сиктәрендә стеналарҙың һәм көмбәҙҙең тышҡы битендәге лишайниктарҙың төрлө составы асыҡланды. Лихенолог-белгестәр таш ҡоролмалар битендә үҫеүсе 32 төр лишайникты асыҡланы.

Иң таралған төрҙәр булып кальцийға бай лишайниктар тора: Calogaya decipiens, Verrucaria sp., Candelariella sp., Diplotomma venustum һәм башҡалар.

Тикшереү лишайниктар берләшмәләренең стеналар һәм көмбәҙҙәрҙең күп өлөшөн ҡаплауын күрһәтте, был ҡомартҡыларҙың хәлен уртаса биологик емерелеү дәрәжәһе тип классификацияларға мөмкинлек бирә.

Ике мавзолейҙың емерелеү характерындағы айырмалыҡ айырыуса ҡыҙыҡлы. Гипсы булған тоҡомдарҙан төҙөлгән Тура-хан мавзолейы ямғыр һыуҙары менән бәйләүсе материалдың яйлап йыуылыуынан яфалана. Барлыҡҡа килгән бушлыҡтарҙа лишайниктар бигерәк тә әүҙем урынлаша, емерелеү процесын көсәйтә. Гипс ҡатламдары булмаған материалдан төҙөлгән Хөсәйен-бәк мавзолейы, күпселек осраҡта юғары үҫемлектәрҙең үҫеүенән яфалана, уларҙың тамыр системалары ташты механик емереүгә килтерә.

Асыҡланған лишайниктарҙың бөтә төрҙәре лә төбәк өсөн ғәҙәти һәм реставрация эштәре барышында юҡ ителергә мөмкин. Алынған мәғлүмәттәр ошо уникаль архитектура ҡомартҡыларын һаҡлау буйынса фәнни нигеҙләнгән саралар эшләү өсөн база булып хеҙмәт итәсәк.