Новости Баш. версия

Тура-хан кәшәнәһе янындағы эпиграфик ҡомартҡы тураһында

Мавзолей
Тура-хан кәшәнәһе янында 17-се быуатҡа ҡараған ҡиммәтле эпиграфик ҡомартҡы – ҡәбер ташы урынлашҡан. Ул 1107 йылда һижрә буйынса (григориан календары буйынса 1695-1696 йылдар) ҡабау ырыуының күренекле вәкиле, Теләкәй бий улы Таҡай батыр хөрмәтенә ҡуйылған.

Эпитафия тексы тәрән мәғәнәгә эйә һәм ғәрәп телендә ете юлдан тора:

هو الحی الذی لا يموت و كل حی

\ سيموت قال النبی عليه السلام و كل

\ نفس ذا ئقة الموت صدق الدنیا ساعة

\ فجعلها طاعة تاریغ منکدا یوزدا یتیدا اردی

\ قوباو تلکی بی اوعلی طقی باطورنک

\ بیلکوسیدور ایر انلاردین دوعا

\ صدق الدنیا جیفة طالبها کلاب

Яҙмалағы һүҙҙәр Коръян аяттарынан башлана: "Ул Мәңге йәшәүсе, үлемһеҙ. Пәйғәмбәр, уға сәләм булһын, әйтте: һәр йән үлемде татыр". Артабан фәлсәфәүи өйрәтмә килә: "Донъя бер сәғәт, шуға уны Аллаһ ризалығы өсөн файҙаланығыҙ". Уртала ерләнгән кешенең исеме яҙылған: "Ҡабау [ырыуынан] Теләкәй бий улы Таҡай батыр ҡомартҡыһы", ә текст метафора менән тамамлана: "Донъя – үләксә, уны эҙләгәндәр барыһы ла – эт".

Был эпитафияның булыуы кәшәнә тирәһендәге биләмәнең тарихи яҡтан ҡабау ырыуы башҡорттарының ырыу зыяраты булғанлығын раҫлай. "Батыр" титулы ерләнгән кешенең хәрби аҡһөйәктәргә ҡарауын һәм ул осорҙағы башҡорт йәмғиәтендәге юғары социаль статусын күрһәтә.

Ҡомартҡы ҙур мәҙәни-тарихи ҡиммәткә эйә. Уның стилистик биҙәлеше Хөсәйен-бәк кәшәнәһендәге эпитафиялар менән туранан-тура оҡшашлыҡ күрһәтә. Текста исемдәр һәм һандар яҙылышында башҡорт теленең элементтары булыуы айырыуса ҡиммәтле.

Был артефакт 17-се быуат башҡорт йәмғиәтенең үҫешкән художество традициялары һәм социаль структураһының матди дәлиле булып тора.

Ҡомартҡы Тура-хан кәшәнәһенә юлдан үтеүсе комплекстың бөтә ҡунаҡтары өсөн ҡарау өсөн асыҡ.