24 ғинуарҙа «Тура-хан» визит-үҙәгендә Д.Н. Шайморатованың «Башҡортостандағы «Подымалово-1» тораҡ пунктының археозоология тикшеренеүҙәре» тигән лекцияһы үтте

Диляра Наилевна тәбиғи-фәнни ысулдар, атап әйткәндә, археозоология ярҙамында ғалимдарҙың ниндәй ҡыҙыҡлы факттар асыҡлай алыуын күрһәтте. 2022 йылғы ҡаҙыу эштәрендә генә 26 баш ястреб-тетеревятник һөйәгенән торған ҙур тупланма табылған тигән хәбәр мөһим булды. Бер генә һөйәктәр ҙә, шулай уҡ анатомик бәйләнешле һөйәк төркөмдәре (ABG) – бер баштан 6 һөйәккә тиклем – табылған.

Рәсәй территорияһындағы Алтын Урҙа осоро археологик ҡомартҡылары өсөн ястреб-тетеревятник һөйәктәренең бындай локаль концентрацияһы тәүге тапҡыр теркәлгән. Ястребиныйҙар ғаиләһендәге ҡоштар ашарға ярамай, һәм уларҙың ҡалдыҡтарының тупланыуы уларҙың башҡаса ҡулланылыуына ишара итеүе мөмкин. Тораҡ пунктының археологик потенциалы тулыһынса өйрәнелмәгән. 2023, 2024 һәм 2025 йылдарҙағы ҡаҙыу эштәре материалдарын өйрәнеү тораҡ халҡының элиталы шөғөлө – ястребтар менән һунар итеү гипотезаһын раҫлар тип фаразлана. Ошо уңайҙан, башҡорттар XIX быуатҡа тиклем һунар итеү менән әүҙем шөғөлләнгәнен иҫкә төшөрөргә кәрәк.

Башҡа ҡоштарҙың һөйәктәрен өйрәнеү һөҙөмтәләре лә ҡыҙыҡлы булды. Подымалово тораҡ пунктында 18 төр ҡырағай ҡош, шулай уҡ 3 төр өй ҡошо – тауыҡ, ҡаҙ, үрҙең ҡалдыҡтары табылған, бында ҡаҙ өҫтөнлөк иткән. Ҡоштарҙың йәш составын өйрәнеп, тикшереүселәр кешеләр өй ҡоштарын шул уҡ урында үрсеткән тигән һығымтаға килгән. Йәшәүселәр шулай уҡ ҡор, ҡарабауыр, йылға үрҙәре һәм һоро тау турғайына ла һунар иткән.

Тораҡ пункты халҡының ризыҡ рационына балыҡ та ингән, быны сеүәр, белуга, стерлядь, ҡарабалыҡ, сабаҡ, сом кеүек төрлө балыҡтарҙың һөйәктәре раҫлай. Иң ҙур балыҡтар оҙонлоғо буйынса 1,8-3 метрға еткән. Эре һыу ятҡылыҡтарынан алыҫ булыуын иҫәпкә алғанда, тораҡ пунктының хужалыҡ зонаһы етерлек ҙур сиктәргә эйә булған.

Шулай итеп, Подымалово-1 тораҡ пунктының остеологик коллекцияһын археозоологик тикшереүҙәр ҡыҙыҡлы, мөһим һөҙөмтәләр алырға һәм был ҡомартҡынан табылған әйберҙәрҙе өйрәнеү буйынса артабанғы эштәр пландарын билдәләргә мөмкинлек бирҙе.

Д.Н. Шайморатованың лекция яҙмаһы: https://vk.com/wall-226634666_1372