Өфөлә үткән Халыҡ-ара фәнни конференцияла, Сергей Руденконың 140 йыллығына һәм уның башҡорттар тураһындағы монографияһының 100 йыллығына арналған, ғалимдар Көсөктәр цивилизацияларының Евразия музейы проекты тураһындағы уйҙарын уртаҡлашты.
Алтай дәүләт университеты профессоры Алексей Алексеевич Тишкин евразиялыҡтың ролен билдәләне: «Рәсәйҙә Көсөктәр цивилизацияларының Евразия музейы булырға тейеш тигән мәсьәлә шик тыуҙырмай. Евразиялыҡ идеяһы философияла һәм фәндә күптән эшләнә. Уны барыһы ла хупламаһа ла һәм төрлөсә аңлатһа ла, дөйөм мәғәнәһе бер ҡала: Евразия континентының – бер дөйөм тарихы бар, уны белергә һәм өйрәнергә генә түгел, ә ғорурланырға ла тейешбеҙ, сөнки ул донъя цивилизацияһының ҙур ҡаҙаны. Евразиялыҡ берләштереүсе фактор булараҡ – ысынбарлыҡта, беҙҙең иң мөһим өҫтөнлөгөбөҙ. Бөгөн донъяла халыҡтарҙың үҙ-үҙҙәрен аңлауында тамырланған йолаларҙы юйырға тырышыуҙар бара. Рәсәй – күп милләтле ил, һәм бында уның көсө: үҙ-ара байыҡтырыу, халыҡтар һәм мәҙәниәттәр араһындағы бәйләнештәр ошо үҙ-ара эш итеүҙә ҡатнашыусыларҙың барыһын да үҫтерә. Шуға күрә Евразия музейын һәм берҙәм музей киңлеген булдырыуҙы мин ваҡытында һәм яҡшы эш тип һанайым».
Алтай дәүләт университеты профессоры Алексей Алексеевич Тишкин евразиялыҡтың ролен билдәләне: «Рәсәйҙә Көсөктәр цивилизацияларының Евразия музейы булырға тейеш тигән мәсьәлә шик тыуҙырмай. Евразиялыҡ идеяһы философияла һәм фәндә күптән эшләнә. Уны барыһы ла хупламаһа ла һәм төрлөсә аңлатһа ла, дөйөм мәғәнәһе бер ҡала: Евразия континентының – бер дөйөм тарихы бар, уны белергә һәм өйрәнергә генә түгел, ә ғорурланырға ла тейешбеҙ, сөнки ул донъя цивилизацияһының ҙур ҡаҙаны. Евразиялыҡ берләштереүсе фактор булараҡ – ысынбарлыҡта, беҙҙең иң мөһим өҫтөнлөгөбөҙ. Бөгөн донъяла халыҡтарҙың үҙ-үҙҙәрен аңлауында тамырланған йолаларҙы юйырға тырышыуҙар бара. Рәсәй – күп милләтле ил, һәм бында уның көсө: үҙ-ара байыҡтырыу, халыҡтар һәм мәҙәниәттәр араһындағы бәйләнештәр ошо үҙ-ара эш итеүҙә ҡатнашыусыларҙың барыһын да үҫтерә. Шуға күрә Евразия музейын һәм берҙәм музей киңлеген булдырыуҙы мин ваҡытында һәм яҡшы эш тип һанайым».
Рәсәй Фәндәр академияһының Себер бүлексәһе Археология һәм этнография институтының өлкән ғилми хеҙмәткәре Глеб Кубарев (Новосибирск ҡалаһынан) «Торахан» визит-үҙәге һәм проект тураһында үҙенең фекерен белдерҙе: «Бина тирә-яҡ мөхит менән гармонияһы менән таң ҡалдыра. Ул ысынлап та ландшафтҡа яраҡлы итеп төҙөлгән һәм лайыҡлы күренә». Ул проектты амбициялы тип атаны һәм экспозицияны тултырыу өсөн Евразияның төрлө илдәренән килгән ғалимдар менән хеҙмәттәшлек итеүҙе талап итә, тип билдәләне. «Минеңсә, бындай музейҙа бөтә Дала Евразияһының – Ҡаҙағстан, Алтай һәм башҡа төбәктәрҙең мөһим ҡомартҡылары күрһәтелергә тейеш. Монголия территорияһынан да иң мөһим археологик комплекстарҙың күсермәләрен күрергә теләр инем, сөнки был ил күсмә империяларҙың үҙәге, яулап алыу походтары өсөн башланғыс нөктә булған. Мәҫәлән, боронғо руник яҙыуҙар менән таш бағаналарҙың, скульптура һүрәттәренең һәм башҡа бик күп нәмәләрҙең күсермәләрен».
Иран ғалимы, Әл-Мостафа халыҡ-ара университетының бүлек мөдире Әмир Исмәғил Әлизәде тарихи бәйләнештәрҙе билдәләне. Уның әйтеүенсә, Ҡыпсаҡ далаһы элек Көнсығыш менән Көнбайыш араһында мөһим юл булған, ә был ерҙәрҙең күсмә халыҡтары ирандар менән аралашҡан – сауҙа иткән, мәҙәниәт һәм сәнғәт менән алмашҡан. Уның һүҙҙәренсә, музей был бәйләнештәрҙе сауҙа юлдары, сәнғәт әйберҙәре һәм тарихи хикәйәләр аша күрһәтә ала, күсмә халыҡтарҙың тормошо һәм фарсы цивилизацияһы бергәләшеп нисек уртаҡ Евразия мәҙәниәтен тыуҙырғанын аңлатырға ярҙам итә.
Рәсәй тарихсы-картографы Андрей Астайкин, проект менән хеҙмәттәшлек итә, музей өсөн карталар серияһын булдырырға ниәтләй: 20-нән 35-кә тиклем, улар Евразия тарихын Румыниянан Кореяға тиклем, шул иҫәптән Көньяҡ-Көнсығыш Азияны һәм Һиндостанды үҙ эсенә ала. Карталар ҡәбиләләрҙең хәрәкәтен, дәүләттәрҙең трансформацияһын һәм этностарҙың бронза быуатынан хәҙерге заманға тиклем үҙгәрештәрен күрһәтәсәк. «Әгәр миңә быны тормошҡа ашырырға рөхсәт итһәләр, Евразияның бөтә тарихы бик ентекле аңлатыласаҡ, тик далалар һәм күсмә халыҡтар тураһында ғына түгел, ә күсмә халыҡтар янында йәшәгән ултыраҡ ҡәбиләләр тураһында ла. Иҫ киткес эш килеп сығасаҡ. Әгәр был карталарҙы анимациялап, бер анимацион фильмға йыйып, хронологик шкала һәм ҡыҫҡаса аңлатмалар менән тәьмин итһәң, музейға килеүсе һәр кем бөтә нәмәнең нисек үҫешеүен һәм үҙгәреүен аңлай аласаҡ. Был бик ҡыҙыҡлы буласаҡ».
Конференцияла ҡатнашыусылар проекттың үҫешен һәм Евразияның төрлө төбәктәренән артефакттар йыясаҡ музейҙың асылыуын көтә.
Фотоларҙың тулы альбомын бында табырға мөмкин: https://vk.com/album-226634666_310722794
Фотоларҙың тулы альбомын бында табырға мөмкин: https://vk.com/album-226634666_310722794